T.C. K├ťLT├ťR VE TUR─░ZM BAKANLI─×I Ordu Gazi ─░l Halk K├╝t├╝phanesi M├╝d├╝rl├╝─č├╝

­čôť Tarih├že


OrduÔÇÖnun Tarih├žesi

Ordu ili topraklar─▒nda bilinen ilk yerle┼čmelerin tarih├žesi M.├ľ.  VII.  Y├╝zy─▒lÔÇÖa kadar gitmektedir.
─░l merkezinde bilinen ilk yerle┼čme yeri, Kirazliman─▒ Mezarl─▒─č─▒ yan─▒ndaki Bozukkale (Kotyora)d─▒r. M.├ľ. IV. Y├╝zy─▒lÔÇÖda ─░ran taraflar─▒ndan sava┼čtan d├Ânerken KotyoraÔÇÖya u─črayan Yunal─▒ komutan Ksenophon, burada yerle┼čik bir kavimle kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒n─▒ ve 45 g├╝n kald─▒ktan sonra yollar─▒na devam ettiklerini belirtir. (Anabasis, MEB Y.1962)
Kotyora k├╝├ž├╝k bir koloni idi. Buras─▒, M.├ľ.  II. Y├╝zy─▒lÔÇÖda Pontus Kral─▒  I.Farnak zaman─▒nda bo┼čalt─▒larak halk─▒ GiresunÔÇÖa nakledilmi┼čtir.
M.├ľ. 675ÔÇÖlerden itibaren OrduÔÇÖnun i├žinde bulundu─ču Orta ve Do─ču Karadeniz B├ÂlgesiÔÇÖne s─▒rayla, Kimmerler, Miletliler, Persler, Makedonyal─▒ ─░skender ve komutanlar─▒ hakim olmu┼čtur. Bundan sonra y├Âreye, yakla┼č─▒k 3,5 as─▒r ya┼čayan Pontus Devleti (M.├ľ.280-M.S. 63) hakim olmu┼čtur. Bu devleti Roma ─░mparatorlu─ču ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒r.
 
KotyoraÔÇÖn─▒n Grek├žeÔÇÖde Da─č Ete─či anlam─▒na geldi─čini s├Âyleyen baz─▒ tarih├žilerin aksine Prof. Dr. Necati DEM─░R, Kotyora kelimesinin asl─▒n─▒n Kut Y├Âresi oldu─čunu, burada Kut T├╝rklerinin ya┼čad─▒─č─▒n─▒, bu ismin sonradan d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ iddia eder.
Ayn─▒ bilim adam─▒, makalelerinde Bolaman isminin de PontpolemenyumÔÇÖdan gelme de─čil, Balaban T├╝rklerinden gelme bir kelime oldu─čuna yer vermektedir.
Ordu y├Âresinde ya┼čayan kaimlerden Halipler madencilikte ileri gitmi┼č olup, Ordu topraklar─▒nda demir madeni ba┼čta olmak ├╝zere baz─▒ madenleri i┼člemi┼člerdir.
Yunan tarih├žisi Ksenophon (do─čumu M.├ľ.431)nun, Onbinlerin D├Ân├╝┼č├╝ adl─▒ eserine g├Âre Orta ve Do─ču Karadeniz b├Âlgesinde (tabii Ordu topraklar─▒nda da) M.├ľ. 400 y─▒l─▒nda, Kolhlar, Driller, Mossinoikler, Halipler ve Tibarenler gibi Yunan as─▒ll─▒ olmayan kavimler ya┼čamaktayd─▒.
Fatsa merkezde bulunan tarihi C─▒ng─▒rt Arkeolojik Yerle┼čmesiÔÇÖnin , M.├ľ. bu co─črafyada h├╝k├╝m s├╝ren Pont Polemenyum krallar─▒n─▒n cariyelerinin mesire yeri oldu─čuna dair kay─▒tlar mevcuttur.
Keza, Per┼čembe il├žesi s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde deniz kenar─▒nda bulunan ├╝nl├╝ Yason BurnuÔÇÖnun ├žok eski zamanlara kadar insan yerle┼čmesine sahne oldu─ču bilinmektedir ki, d├╝nyaca ├╝nl├╝ Argonot Efsanesinin ge├žti─či mek├ónlardan biri de bu y├Âredir.
─░l Merkezine 13 km. uzakl─▒kta olan ve bu g├╝n bir turizm merkezi haline getirilen tarihi Kurul Kaya Yerle┼čkesiÔÇÖnin de tarih├žesi 2.000 y─▒l ├Âncesine kadar iner.
 
G├Âlk├Ây kalesi de ├žok eskidir. Bu kale, Pers Kral─▒ Dara(Dary├╝s) taraf─▒ndan M. ├ľ.  V. Y├╝zy─▒lÔÇÖda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
├çamba┼č─▒ Yaylas─▒ da, insanlar─▒n ├žok eski tarihlerden beri ya┼čad─▒─č─▒n─▒n izlerini ta┼č─▒maktad─▒r.
Burada, M.├ľ. ki ├ža─člarda ya┼čayan insanlar─▒n madencilik yapt─▒─č─▒na dair izlere bu g├╝n bile rastlanmaktad─▒r.
Ulubey ├çubuklu, Mesudiye Meletios ve ├ťnye Kalesi gibi tarihi kaleler, 2.500 y─▒l ├Âncelerinden kalmad─▒r.
Bu gibi yerle┼čmelerin onlarcas─▒n─▒n bulundu─ču Ordu topraklar─▒n─▒n ne kadar eski ├ža─člardan beri insan yerle┼čmesine mek├ónl─▒k yapt─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r.
T├╝rklerin OrduÔÇÖya geli┼člerine kadar (14. Y├╝zy─▒l) y├Ârede, Roma ve daha sonra da Trabzon Rum Devleti  (1204-1461) h├ókimiyet kurmu┼čtur.
T├╝rklerin OrduÔÇÖya Yerle┼čmeleri
T├╝rklerin (O─čuzlar─▒n ├çepni kolu) Ordu topraklar─▒na ilk girdi─či nokta, Aybast─▒ Per┼čembe Yaylas─▒d─▒r. 1105 tarihinde yaz aylar─▒nda burada Dani┼čmendo─člu Beyi Emir Dani┼čmend Gazi komutas─▒ndaki 6 bin ki┼čilik bir ordu ile Trabzon DevletiÔÇÖnin 70 bin ki┼čilik b├╝y├╝k g├╝c├╝ aras─▒nda ├žok ┼čiddetli bir sava┼č olmu┼čtur.
Say─▒ca ├žok ├╝st├╝n olan d├╝┼čman ordusu kar┼č─▒s─▒nda yi─čit├že m├╝cadele eden bu k├╝├ž├╝k T├╝rk ordusu, b├╝y├╝k kay─▒plar vererek ├žekilmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Yaral─▒ olarak kurtulan Dani┼čmend Gazi, Dani┼čmendli Beyli─činin ba┼čkenti NiksarÔÇÖa g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č ve bir s├╝re sonra vefat etmi┼čtir. T├╝rbesi NiksarÔÇÖdad─▒r.
 
Onun komutanlar─▒ndan oldu─ču san─▒lan Emir K├╝mbetÔÇÖin t├╝rbesi ise bu yaylada bulunan ve o sava┼čta ┼čehit olan askerlerin bulundu─ču mezarl─▒ktad─▒r.
Prof. Dr. Bahaeddin Yediy─▒ld─▒zÔÇÖ─▒n ara┼čt─▒rmalar─▒na g├Âre, Ordu T├╝rkler taraf─▒ndan ancak 14. Y├╝zy─▒lÔÇÖ─▒n sonlar─▒nda feth edilmi┼čtir.
ÔÇťÔÇŽ├ľnce NiksarÔÇÖ─▒n do─ču taraflar─▒ndaki b├Âlgede kurulmu┼č olan Hac─▒ Emir Beyli─či, faaliyetlerini 14. Y├╝z y─▒l sonlar─▒nda do─čuya do─čru geli┼čtirmi┼č ve bu T├╝rk beyli─činin en b├╝y├╝k beylerinden birisi olan S├╝leyman Bey,1396-97ÔÇÖde Giresun ┼čehrini zapt etmi┼čtir. S├╝leyman BeyÔÇÖin bu fethiyle birlikte, b├Âlgeye, ├çepni, D├Â─čer, Eymir, Kark─▒n, Alan-Yutlu, Bay─▒nd─▒r, ─░─čdir gibi O─čuz boylar─▒ gelip yerle┼čmi┼člerdir. Bu boylar─▒n hat─▒ralar─▒ b├Âlgede hala ya┼čamaktad─▒r. Bundan ├žok k─▒sa bir s├╝re sonra yine ayn─▒ Bey taraf─▒ndan, Ordu topraklar─▒ feth edilmi┼čtir.ÔÇŁ
Ad─▒ ge├žen Beyli─čin Ordu topraklar─▒ndaki ba┼čkenti, g├╝n├╝m├╝zde MesudiyeÔÇÖnin bir k├Ây├╝ olan Kaleyk├Ây idi. Burada, Hac─▒ Emiro─čullar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lan ve art─▒k harabeye d├Ân├╝┼čen bir kale ve kalenin yak─▒n─▒nda da b├╝y├╝k bir tarihi mezarl─▒k bulunmaktad─▒r.  Bu mezarl─▒ktaki ├╝├ž adet k├╝mbetin Hac─▒ Emir Beylerine ait oldu─ču san─▒lmaktad─▒r.
1270ÔÇÖli y─▒llarda buralarda ya┼čayan Hac─▒ Emiro─člu Beyli─či, ancak 130 gibi y─▒l ├žok uzun bir zaman sonra, Ordu merkeze 4 km. uzakl─▒kta Ulubey yolu ├╝zerinde bulunan EskipazarÔÇÖa gelmi┼čler ve buray─▒ ┼čenlendirmi┼člerdir.
 
EskipazarÔÇÖ─▒n, k├╝├ž├╝k bir kasaba merkezi olarak Hac─▒ Emir Beyli─či taraf─▒ndan kuruldu─ču bilinmektedir.
Burada bulunan iki hamam ve bir cami ile tarihi mezarl─▒k, tamam─▒ ile T├╝rklere aittir.
Bir zamanlar burada hareketli bir Pazar kuruldu─ču ÔÇťEskipazarÔÇŁ denmesinden de anla┼č─▒lmaktad─▒r.
19. Y├╝zy─▒lÔÇÖda burada y├Ârenin toprak a─čalar─▒ aras─▒nda m├╝thi┼č kan davalar─▒ meydana gelmi┼č, bunun ├╝zerine Osmanl─▒ Payitaht─▒ taraf─▒ndan SamsunÔÇÖda bulunan Askeri birli─čin komutan─▒ Osman Pa┼ča, y├Ârede asayi┼či sa─člamakla g├Ârevlendirilmi┼čtir. Y├Âreye gelen bu komutan, k─▒sa zamanda toprak a─čalar─▒n─▒ en ┼čiddetli bi├žimde cezaland─▒rm─▒┼č ve toplumsal huzuru sa─člam─▒┼čt─▒r.
Ancak, bir nevi derebeyi olan bu b├╝y├╝k s├╝lalelerin kanl─▒ ├žat─▒┼čmalar─▒ndan g─▒na getiren Eskipazar ve civar─▒nda ya┼čayan halk kitleleri, b├Âlgeyi terk etmi┼č ve bir zaman sonra, buras─▒ tamamen bo┼č kalm─▒┼čt─▒r.
Ordu Ad─▒ Nereden Gelmektedir?
Ordu ismi, T├╝rklerin bu b├Âlgeye geldikleri tarihten itibaren kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Baz─▒lar─▒n─▒n iddia ettikleri gibi, Fatih TrabzonÔÇÖu feth etmek i├žin ge├žti─či y├Âremizde ordusu ile konaklad─▒─č─▒ i├žin bu ad verilmemi┼čtir. Zira Fatih, Erzurum ├╝zerinden TrabzonÔÇÖa gelmi┼čtir.
Yine, asayi┼či sa─člamak i├žin SamsunÔÇÖdan gelen Osman Pa┼čaÔÇÖn─▒n askeri birli─čine dayand─▒r─▒lan rivayet de t├╝m├╝yle yanl─▒┼čt─▒r.
 
Yusuf Has HacibÔÇÖin ÔÇťKutadgu BiligÔÇŁ adl─▒ ├╝nl├╝ eserinde Ordu isminin manas─▒, ┼čehir, saray, ba┼č┼čehir, sahil ┼čehri olarak ge├žer.
Bu duruma g├Âre, Hac─▒ Emir Beyi ─░brahimÔÇÖin o─člu Bayram Bey taraf─▒ndan kurulan EskipazarÔÇÖ─▒n o g├╝nk├╝ ad─▒ ┼č├Âyledir:
ÔÇťB├Âl├╝k-i Niyabet-i Ordu bi, ism-i AleviÔÇŁ dir.
Hemen belirtmek gerekir ki, buradaki alevi, bu g├╝nk├╝ manas─▒nda kullan─▒lm─▒yor, bir cemaat, bir s├╝lale anlam─▒nda kullan─▒l─▒yordu.
Keza, Ka┼čgarl─▒ MahmudÔÇÖun yazd─▒─č─▒ ├žok tan─▒nm─▒┼č olan ÔÇťDivan-─▒ L├╝gatÔÇÖit-T├╝rkÔÇŁ adl─▒ b├╝y├╝k eserde, Ordu, bir yere yerle┼čmek, HakanÔÇÖ─▒n yurdu, ordulanmak gibi anlamlara gelmekteydi.
15. as─▒r ba┼č─▒nda EskipazarÔÇÖda bu adla kurulan Ordu kazas─▒, g├╝n├╝m├╝zde de ayn─▒ ad─▒n─▒ korumaktad─▒r.
Resmi kay─▒tlarda Eskipazar yerle┼čmesinin ad─▒, Bayraml─▒, Bayramlu mea ─░skefsir ve Milas, Behram ┼×ah, Behraml─▒, Eyalet-i Behram, Ordu Bayramlu Eyaleti ┼čeklinde ge├žmektedir.
OrduÔÇÖnun hemen bat─▒s─▒nda, Hac─▒ Emir Beyli─či ile ayn─▒ ├ža─čda h├╝k├╝m s├╝ren Taceddin o─čullar─▒ Beyli─čiÔÇÖnin de ba┼čkentinin ad─▒ da Ordu idi.
Osmanl─▒lar D├Âneminde Ordu Y├Âresi
Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒d zaman─▒nda Osmanl─▒ topraklar─▒na dahil edilen ordu y├Âresi ile ilgili en do─čru bilgiler, Osmanl─▒ resmi kay─▒tlar─▒nda ge├žer.(Kimi tarih├žiler bu tarihi 1427 olarak kabul ederler.)
1455 tarihli Osmanl─▒ Tapu Tahrir DefterleriÔÇÖnde Ordu hakk─▒nda ├Ânemli bilgiler bulunmaktad─▒r.
TrabzonÔÇÖdan 65 y─▒l ├Ânce T├╝rk b├Âlgesi haline gelen OrduÔÇÖda T├╝rk olmayan (Rum ve Ermeni) etnik k├Âkenlilerin oran─▒, T├╝rk n├╝fusa g├Âre ├žok d├╝┼č├╝k olarak belirtilmi┼čtir.
Gayri T├╝rk olanlar─▒n en y├╝ksek oldu─ču 17. as─▒r ba┼člar─▒nda bile T├╝rklere oran─▒ sadece % 7,9ÔÇÖdur.
15. asr─▒n ilk yar─▒s─▒nda Ordu topraklar─▒nda 6.651 M├╝sl├╝man T├╝rk ve 526 T├╝rk olmayan hane bulunmaktayd─▒. Rum ve Ermeni olan bu insanlar, H─▒ristiyanl─▒k dinine mensuptular. Ki bunlardan 326 hane, Sel├žuklulardan beri Milas (Mesudiye) Hapsamana (G├Âlk├Ây) topraklar─▒nda ya┼čamaktayd─▒lar.
Bu g├╝n bile bir├žok yer ve eser ismi T├╝rk├že olup, o g├╝nlerden kalmad─▒r. Bir ├Ârnek olarak Ulubey kazas─▒n─▒ verebiliriz. Ulubey,14. as─▒rda bu g├╝nk├╝ Karde┼čler (Sevde┼č) k├Ây├╝n├╝ kuran ve yerle┼čen ve buray─▒ bir nahiye merkezi haline getiren Sevde┼č beyin unvan─▒d─▒r.
UlubeyÔÇÖde hi├žbir k├Ây ismi T├╝rk├žeÔÇÖden ba┼čka bir dilde de─čildir. Bahaeddin, Durak, Uzunmahmut, Eym├╝r, ┼×uayp, Sayaca, Kad─▒nc─▒k (Hatuncuk),├ľren, Hocao─člu, K─▒z─▒len, Ohtam─▒┼č ve daha onlarcas─▒. Ordu ilinin neresine gidilirse gidilsin, T├╝rk├že olmayan yer isimlerinin say─▒s─▒, iki elin parma─č─▒n─▒ ge├žmez.
          
Tapu Tahrir kay─▒tlar─▒ndan, Ordu y├Âresinin Sel├žuklu d├Ânemindeki idari te┼čkilat─▒n─▒n pek de─či┼čtirilmedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r.
B├Âlgenin y├Ânetimi, T─▒mar beylerinin elindeydi.
16.as─▒rda b├Âlgenin en ├Ânemli ve hareketli merkezinin G├Âlk├Ây Kalesi oldu─ču bilinmektedir.
O ├ža─člardan 18. Y├╝zy─▒l sonlar─▒na kadar Ordu b├Âlgesinde ┼čehircilik hemen hemen hi├ž yoktur. Hac─▒ Emir beyli─či taraf─▒ndan kurulan Eskipazar (Bayramlu),bir s├╝re sonra bu hareketlili─čini yitirmi┼čtir. 1455ÔÇÖlerde EskipazarÔÇÖda 19 hanelik Cemaat-i Muhtelife denilen i┼č sahipleri ve zanaatk├órlar bulunuyordu. Ayr─▒ca kadimlik yurtlar─▒nda ya┼čayan ve vergi vermeyen 47 aile mevcuttur.
Halk─▒n hemen hemen tamam─▒ ├žift├žilikle ge├žiniyordu. Bir ├Ârnek olmas─▒ kabilinden s├Âyleyelim ki,1520ÔÇÖden itibaren y├Âredeki vergi m├╝kellefi ├žift├ži oran─▒ % 96 civar─▒ndayd─▒.
Daha ├žok arpa, bu─čday, m─▒s─▒r, kendir ├╝retilmekteydi.
Tam ├çiftli─če sahip olanlar─▒n say─▒s─▒ 1613ÔÇÖde 14 idi. 1485 Tarihli Tapu Tahrir kay─▒tlar─▒nda Ordu b├Âlgesinin ad─▒ ÔÇťVilayet-i Bayramlu meÔÇÖa ─░skefsir ve MilasÔÇŁ t─▒r.
─░skefsir, ┼čimdi TokatÔÇÖ─▒n bir il├žesi olan Re┼čadiye, o zamanlar OrduÔÇÖya ba─čl─▒d─▒r. Milas ise bu g├╝nk├╝ MesudiyeÔÇÖdir.
Bulancak da o zamanlarda Kebsil ad─▒yla OrduÔÇÖya ba─čl─▒ idi.
B├Âlge, 22 adet idari birime ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu birimlerden biri nahiye, d├Ârd├╝ niyabet, ikisi nahiye-i niyabet, sekizi b├Âl├╝k, ikisi b├Âl├╝k-i geri┼č, ikisi niyabet-i geri┼č ve birisi de divand─▒r.
16. as─▒rda Ordu, b├╝t├╝n CanikÔÇÖin idare merkeziydi.
1520ÔÇÖde, b├Âlgenin tamam─▒, Kaza-i Canik-i Bayramlu ad─▒yla birle┼čtirilmi┼č ve ─░skefsir, Bayramlu (Ordu), Bazarsuyu(Bulancak) olarak ├╝├ž kazaya ayr─▒lm─▒┼čt─▒.
1548 y─▒l─▒nda Ordu, Karahisar-─▒ ┼×arki (GiresunÔÇÖun ┼čimdiki il├žesi ┼×ebinkarahisar) sanca─č─▒na ba─čl─▒d─▒r.
T├╝rkler, AnadoluÔÇÖnun hemen her y├Âresinde oldu─ču gibi bizim b├Âlgede de oba, oymak, boy gibi sosyal gruplara ayr─▒lm─▒┼čt─▒.
Ordu O─čuzlar─▒n bir kolu olan ├çepni T├╝rklerinin yerle┼čti─či b├Âlgedir. Yerle┼čmeler vadi boylar─▒nda ger├žekle┼čmi┼čtir.
Bolaman Vadisi boyunca, ├çama┼č, Bolaman, Niyabet-i Sat─▒lm─▒┼č (Aybast─▒) gibi il├že ile k├Ây aras─▒ndaki yerle┼čmeler ve k├Âyler kurulmu┼čtur.
Melet Vadisi boyunca ise, i├ž kesimlerde Milas (Mesudiye), Alibe─čce (Kabad├╝z), deniz kenar─▒nda Nefs-i Alevi Ordu, Bucak, ─░htiyar, ┼×ayibl├╝, Bedirl├╝, Ulubey ve bunlara ba─čl─▒ k├Âyler ve mezralar kurulmu┼čtur.
Bug├╝nk├╝ OrduÔÇÖnun Kurulu┼ču
Kirazliman─▒ mevkii, ┼čimdiki Ordu ┼čehri kurulmadan ├Ânce, ┼čenlikli bir yerle┼čmeydi. Rivayetlere g├Âre, buraya ilk ├Ânce yerle┼čenler gemiciler olmu┼čtur. Zaman zaman buraya gelen gemiciler, y├Âreyi ├žok be─čenmeleri veya ba┼čka bilinmeyen sebeplerle buray─▒ isk├ón alan─▒ haline getirmi┼člerdir.
Nitekim OrduÔÇÖnun ilk mescidi olan Abdullah Reis Mescidi 1782 y─▒l─▒nda burada in┼ča edilmi┼čtir. Ancak, mutlaka korunmas─▒ gereken bu eser, maalesef y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼×imdi orada, Otel Belde faaliyet g├Âstermektedir.
 
Kirazliman─▒ o kadar ├Ânemlidir ki, 1883 yang─▒n─▒ ile Ordu ┼čehri neredeyse tamamen yanm─▒┼č, bunun ├╝zerine uzmanlar, Kirazliman─▒ÔÇÖn─▒n kent merkezi yap─▒lmas─▒n─▒ ├Ânermi┼člerdir.
Nitekim Kirazliman─▒ g├╝n├╝m├╝zde de ├Ânemini ve g├╝zelli─čini korumaktad─▒r.
EskipazarÔÇÖ─▒n ├Ânemini yitirmesinden sonra, bug├╝nk├╝ Bucak mahallesi giderek ┼čenlenmeye ve kalabal─▒kla┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. (19. asr─▒n ba┼člar─▒.)
Zaten Bucak, ayn─▒ adla y├╝z y─▒llardan beri bir k├Ây yerle┼čmesiydi.
Nefs-i Bucak ad─▒yla neredeyse bir kaza merkezi haline gelen BucakÔÇÖ─▒n mahalleleri ┼čunlard─▒r:
Selimiye, Aziziye, Saray, Kirazliman─▒, Ta┼čba┼č─▒ ve D├╝z Mahalle.
Bucak ad─▒ 1869 y─▒l─▒nda de─či┼čtirilmi┼č ve Ordu ad─▒ resmi kay─▒tlarda kullan─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.
Bu tarihlerde art─▒k Ordu k├╝├ž├╝k bir kaza merkezidir.
1869 y─▒l─▒nda ilk Belediye Te┼čkilat─▒ kurulmu┼čtur. Trabzon Mutasarr─▒fl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n yaz─▒s─▒na g├Âre, Bucak (Ordu) Belediyesinin ilk ba┼čkan─▒ Hasan A─čaÔÇÖd─▒r.
O zamanlar, OrduÔÇÖnun ├╝├ž nahiyesi vard─▒. Bunlar, Per┼čembe, Aybast─▒ ve Ulubey meÔÇÖa HapsamanaÔÇÖd─▒r. Hapsamana, ┼čimdiki G├Âlk├ÂyÔÇÖd├╝r. Ancak, bir s├╝re sonra Ulubey ve G├Âlk├Ây m├╝stakil nahiyeler ┼čeklinde ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.
1872ÔÇÖde Ordu kazas─▒ndaki binalar ┼č├Âyle tespit edilmi┼čtir:
H├╝k├╝met binas─▒, G├╝mr├╝k binas─▒, Karantina binas─▒, Telgrafhane,15 ├že┼čme,2 ┼čad─▒rvan,1 medrese,5 ─░slam mektebi,1 mekteb-i r├╝┼čtiye (ortaokul),3 cami,28 han odas─▒,1 hamam,17 f─▒r─▒n,158 ma─čaza,273 d├╝kk├ón,1 tabya (toplar─▒n mevzilendi─či yer),1 fener ve 854 hane.
1872ÔÇÖde OrduÔÇÖya Ziraat Bankas─▒ÔÇÖn─▒n ilk ad─▒ olan Memleket Sand─▒─č─▒ kurulmu┼čtur.
Ordu Kazas─▒n─▒n ─░l Olu┼ču
1920 tarihinde Ordu kazas─▒n─▒n 6 nahiyesi,318 k├Ây├╝ ve 180 bin n├╝fusu vard─▒. Yani Trabzon vilayetinin en geli┼čmi┼č kaza merkeziydi.
OrduÔÇÖnun il olmas─▒ i├žin, T.B.M.M. nde b├╝y├╝k m├╝cadele verilmi┼čtir. M├╝cadele veren bu ├╝├ž ├Ânemli ┼čah─▒s ┼čunlard─▒r:
Mesudiye mebusu Serdaro─člu Mustafa Bey, Tunal─▒ Hilmi ve ┼×ebinkarahisar mebusu Memduh beydir.
Bir k─▒s─▒m mebus (ki bunlardan biri de ├╝nl├╝ din alimi Konya Mebusu Vehbi beydir) OrduÔÇÖyu GiresunÔÇÖa ba─člamak i├žin epey gayret g├Âstermi┼člerdir.
4 Aral─▒k 1920 tarihinde "M├╝stakil Sancak" yap─▒ld─▒. Bu karar 69 Say─▒l─▒ yasayla 4 Nisan 1921 tarihinde y├╝r├╝rl├╝─če girerek il stat├╝s├╝ne kavu┼čmu┼čtur.
B├╝y├╝k Ordu Yang─▒n─▒
Kat─▒rc─▒o─člu Musta─ča A─čaÔÇÖn─▒n Belediye Ba┼čkan─▒ oldu─ču 1883 senesinde OrduÔÇÖda b├╝y├╝k bir yang─▒n olay─▒ ya┼čanm─▒┼čt─▒r.
Aylardan temmuzdur. Yaz ay─▒ oldu─ču i├žin, f─▒r─▒nlarda s─▒k olarak kaday─▒f d├Âk├╝m├╝ yap─▒lmaktad─▒r. Pavli adl─▒ bir Rum da geceleri kaday─▒f d├Âkmekteydi. O temmuz gecesinde Pavli yine b├Âyle kaday─▒f d├Âkerken, k─▒v─▒lc─▒mlar birden bire f─▒r─▒n─▒n ├žat─▒s─▒n─▒ tutu┼čturur. Derken, yang─▒n ba┼čka binalara da s─▒├žrar. Gece ba┼člayan yang─▒n s├Ând├╝r├╝lemez. ├ç├╝nk├╝ BelediyeÔÇÖnin itfaiye te┼čkilat─▒ yoktur. ├ťstelik yap─▒lar─▒n ├žok b├╝y├╝k k─▒sm─▒, hartama ├žat─▒l─▒ ve ah┼čap malzemelidir. O gece ba┼člayan talihsiz yang─▒n, ertesi g├╝n├╝ ├Â─čleye kadar devam etmi┼č, ne kadar ah┼čap bina varsa hepsi yan─▒p k├╝l olmu┼čtur.
Yaln─▒z, Orta ve Yal─▒ Camileri yanmam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ bunlar─▒n etraf─▒ bo┼č oldu─čundan yang─▒n buralara sirayet edememi┼čtir.
Ayr─▒ca, ┼×ad─▒rvan civar─▒nda bulunan bir├žok yap─▒, Rum ve Ermenilerin olup ta┼čtand─▒r. O nedenle yang─▒nda k─▒smen zarar g├Ârm├╝┼čt├╝r.
Osmanpa┼ča ┼×ad─▒rvan─▒ da ta┼č oldu─čundan yang─▒ndan etkilenmemi┼čtir.
├çar┼č─▒ merkezi, hemen hemen t├╝m├╝yle yanm─▒┼čt─▒. Adeta Ordu ┼čehri yok olmu┼čtu.
┼×ehri yeniden kurmak gerekmekteydi. Bunun i├žin Belediye Ba┼čkan─▒ Mustafa A─ča, ├žok b├╝y├╝k g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalm─▒┼čt─▒.
Ard─▒ndan Belediye Ba┼čkan─▒ olan Felekzade S├╝leyman A─ča, ┼čehri b├╝t├╝n bask─▒lara ra─čmen yeniden in┼ča etmek i├žin, b├╝y├╝k gayret g├Âsterir. Caddelerin geni┼čletilmesine kar┼č─▒ ├ž─▒kanlara kar┼č─▒ amans─▒z bir m├╝cadele verir.
Bu g├╝nk├╝ OrduÔÇÖnun plan─▒, i┼čte S├╝leyman A─čaÔÇÖn─▒n eseridir.
Burada ┼čunlar─▒ ifade etmek gerekir;
E─čer o g├╝nk├╝ Ordu, b├Âyle bir yang─▒n ge├žirmeseydi ve ah┼čap da olsa zaman─▒n binalar─▒ korunsayd─▒, ┼čimdiki Ordu hem otantik kalacak, hem de turizm i├žin b├╝y├╝k bir ┼čans olacakt─▒.
1875ÔÇÖlerden itibaren Ordu ┼čehrinde s─▒tma hastal─▒─č─▒ t├╝m Ordulular─▒n korkulu r├╝yas─▒ haline gelmi┼čti. Bir├žok insan, bu nedenle hayat─▒n─▒ yitirmekteydi. Bunun ├╝zerine, Kaza erk├ón─▒ ve zenginler, yaz aylar─▒nda ├çamba┼č─▒ Yaylas─▒ÔÇÖna ├ž─▒kmaya ve eyl├╝l-ekim aylar─▒nda da ┼čehre d├Ânmeye ba┼člam─▒┼člard─▒.
Yaylaya bir kaymakaml─▒k binas─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒. Bir zaman evvelce bir yang─▒n sonucu bu buna da yok olmu┼čtur.
Bir ba┼čka ├Ânemli hadise ise ┼č├Âyledir:
┼×air T─▒fl─▒ Efendi, yaylada ┼×uÔÇÖun-i D├óhiliye (─░├ž Haberler) ad─▒yla el yazma bir gazete ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Bunun ne kadar s├╝rd├╝─č├╝ bilinmedi─či gibi, bu el yazma gazeteden g├╝n├╝m├╝ze maalesef bir tek n├╝sha bile kalmam─▒┼čt─▒r.
├çamba┼č─▒ Yaylas─▒, d├╝nyada ilk ve tek gazete ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ve kaza merkezi olmas─▒ bak─▒m─▒ndan tektir.
1939 senesinde meydana gelen Erzincan depremi de OrduÔÇÖyu ikinci kez b├╝y├╝k y─▒k─▒ma u─čratm─▒┼čt─▒r.
 
┼×ehrin merkezinde bulunan bir├žok ├Ânemli eser y─▒k─▒larak ortadan kalkm─▒┼čt─▒r.
Kaynak├ža:
1-Ordu Y├Âresinin Tarihi Kaynaklar─▒ (Prof. Dr. Bahaeddin YED─░YILDIZ-├ťnal ├ťST├ťN)
2-Ordu ┼×ehri Belediye Tarihi (S─▒tk─▒ ├çEB─░)
3-Dani┼čmendname (Prof. Dr. Necati DEM─░R)
4-Ordu ┼×ehri Hakk─▒nda Derlemeler ve Hat─▒ralar (S.├çEB─░)
5-Atat├╝rk OrduÔÇÖda (S.├çEB─░)
6-Ordu Tarihinden ─░zler (Prof. Dr. B.YED─░YILDIZ)
7-Ordu Kazas─▒n─▒n Sosyal Tarihi (Prof. Dr. B.YED─░YILDIZ)
8-Ordu Y├Âresinde O─čuz Boylar─▒ (Mithat BA┼×-Ahmet G├ťRSOY)
9-Ordu Basın Tarihi (S.ÇEBİ)
10-Ordu K├╝lt├╝r ve Turizm Envanteri (Ordu ─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Yay─▒n─▒)